Jean-Jacques Rousseau – naturalizm

Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) – szwajcarski pisarz, filozof i pedagog

Dzieciństwo i młodość: Rousseau urodził się w Genewie w rodzinie protestanckiej jako syn zegarmistrza. Wcześnie został sierotą. Tułał się od dzieciństwa, ciągle zmieniając opiekunów, przytułki i zajęcia. Parał się m.in. kradzieżą. “Dowiedziałem się, że kraść to rzecz nie tak straszna, jak dotąd myślałem – pisał – niebawem zacząłem stosować mą umiejętność tak gorliwie, że żaden łakomy przedmiot, o ile znalazł mi się pod ręką, nie był bezpieczny”. W wieku 16 lat uciekł z Genewy i znalazł schronienie w kościele katolickim, gdzie nakłoniono go do przejścia na katolicyzm. Rozpoczął wędrówkę po Włoszech i Francji. Na ulicach Annecy przyłapano go na ekshibicjonizmie. Był samoukiem, nie odebrał żadnego systematycznego wykształcenia. Wykonywał różne zawody, był lokajem, guwernerem, kopistą nut, muzykiem i kompozytorem.

Początki działalności: Początkiem działalności pisarskiej Rousseau stała się odpowiedź na konkurs ogłoszony przez Akademię w Dijon, Czy odnowienie sztuk i nauk przyczyniło się do odnowienia obyczajów? Rozprawa uzyskała zaszczytną pierwszą nagrodę. Pisał w niej: Usuńcie ten nieszczęsny postęp, zabierzcie nasze błędy i nałogi, zabierzcie wytwory cywilizacji, a wszystko będzie dobre. Cywilizację i postęp obciążył winą za istniejące zło, równocześnie rzucając hasła powrotu do natury. Dzieło to przyniosło mu duży rozgłos, dzięki czemu zawarł nowe znajomości; przez kilkanaście lat był kochankiem i utrzymankiem hrabiny de Warens; po rozstaniu z nią przeżył najcięższe chwile swego życia, gdy przez kilka lat musiał pracować zarobkowo. Był to kluczowy moment dla zrozumienia jego mentalności: Rousseau bardzo ciężko przeżył fakt konieczności pracy zarobkowej; uznał, że świat jest niesprawiedliwy, skoro zmusza go do codziennej pracy; ten kilkuletni epizod stworzył w nim postawę buntu wobec świata, postrzeganego teraz jako coś na kształt piekła. Stąd zrodziło się przeciwstawienie dobrego z natury człowieka (“dobry dzikus”) – Rousseau zapewne widział w “dobrym dzikusie” samego siebie – degradującej go cywilizacji. Sam uważał się za ostatniego niezepsutego przez świat cnotliwca, co zresztą nie przeszkadzało mu większości życia spędzić jako utrzymanek bogatych kochanek, a własne dzieci oddać do przytułku.

Rozwój kariery: W 1754 Rousseau, już jako znany myśliciel, odwiedził Genewę, powracając jednocześnie na łono kościoła reformowanego. Zauważył, że znana mu z dzieciństwa Genewa nie była już tym miastem idealnych i patriarchalnych stosunków, a jego poglądy ogłaszane w licznych pismach nie znajdują zrozumienia wśród władz, które zatrzasnęły przed nim bramy miasta. Pisarz stanął po stronie “młodego” mieszczaństwa genewskiego w jego walce ze “starym”, oligarchicznym patrycjatem. Wpływ Rousseau na młodą generację Szwajcarów, którzy po 1750 r. zaczęli dochodzić do głosu, był znaczny, pisarz bowiem postawił szereg problemów, bez których przemyślenia niemożliwa byłaby działalność wielu późniejszych luminarzy szwajcarskiego Oświecenia.

Początkowo współpracował z encyklopedystami, z którymi jednak szybko zerwał, gdyż poza kontestacją otaczającego świata, nic go z nimi nie łączyło. Potępiając ateizm i racjonalizm zrywał z głównym nurtem oświecenia; w rzeczywistości był pisarzem zwiastującym romantyzm i właściwie powinien zostać zaliczony do pierwszego pokolenia pisarzy tego nurtu.

Założenia pedagogiki naturalistycznej Rousseau:

Na gruncie nowych stosunków społeczno-ekonomicznych, które z kolei oddziaływały na formowanie poglądów pedagogicznych, wyrósł XVIII w. NATURALIZM FRANCUSKI – wywodził się z angielskiego empiryzmu, który sztucznemu wychowaniu przeciwstawił wychowanie naturalne. Filozofia Rosseau opiera się na założeniu, że człowiek z natury jest dobry, tylko cywilizacja oparta na własności go znieprawiła; a więc własność jest złem. Jednak cywilizacja także uszlachetnia człowieka, powinien on jednak odnaleźć w sobie człowieka naturalnego, nie odrzucając tego wszystkiego, co uszlachetnia człowieka społecznego. Idee te miały znaczny wpływ w okresie rewolucji francuskiej.

Wychowanie naturalne podkreślało konieczność rozwoju fizycznego dziecka i zmierzało do reformy szkół oraz programów nauczania.

  • odrzucało, wszystko co miało związek ze sferą pozarozumową
  • stawiano wyłącznie na rozum – natura uważana za jedyne źródło wiedzy i nauki
  • zerwanie z nauką objawioną

Według tej teorii wychowanie powinno być zgodne z rozumem, z naturą dziecka. Rozwijać naturę dziecka może tylko sama natura, ale nieskażona przez niszczycielską działalność człowieka. Kiedy z wychowania wyeliminujemy złe wpływy ludzi to dobra z zasady natura dziecka rozwinie się we właściwym kierunku.

Punktem wyjścia dla całej etyki wychowawczej stało się stare stoickie stwierdzenie, że moralne jest to, co zgodne z naturą. Odtąd celem wychowania miała być mądrość, dobroć, siła, umiarkowanie, miłość i przyjaźń. Wszystko to zdobywano za pośrednictwem rozumu i ścisłego myślenia, za pośrednictwem przemyślanego i zrozumiałego języka oraz przez poznanie życia.

Hasła powrotu do natury zostały przedstawione w poemacie dydaktycznym Emil, czyli o wychowaniu (1762).

„Wszystko jest dobre, co z rąk Stwórcy pochodzi, wszystko paczy się w rękach człowieka” – takimi słowami rozpoczyna się Emil.

Rousseau podzielił młodość na cztery okresy:

    1. niemowlęctwo (od urodzenia do czasu kiedy dziecko zaczyna mówić- ok. 1-2 rok życia); Wg Rousseau w tym okresie bardzo ważna jest rola matki, a jej oddziaływanie wychowawcze ma znaczenie dla całego przyszłego życia dziecka. W okresie niemowlęctwa rola ojca jest całkowicie marginalizowana i niepotrzebna.
    2. dzieciństwo do 12. roku życia; Następuje bardzo szybki rozwój fizyczny i psychiczny, dlatego też Rousseau stwierdza że dziecko powinno mieć kontakt z przyrodą
    3. chłopięctwo do 15. roku życia; Wg niego dopiero teraz zaczyna się życie umysłowe człowieka. Jest to czas na naukę praktyczną i specjalistyczną.
    4. młodzieńczość do 20. roku życia. Czas kiedy człowiek dojrzewa społecznie, ideowo, religijnie i estetycznie. Jego poglądy na innych ludzi dopiero się kształtują, teraz jest zdolny sam podejmować decyzje (np. o religii)

      Pierwsze dwa okresy miały się ograniczyć do rozwijania zdrowia i zmysłów, trzeci miał dać wykształcenie umysłu, czwarty stanowił wychowanie moralne.

      Zdaniem Rousseau wychowanie powinno sprowadzać się do umożliwienia dziecku swobodnego wzrostu i dojrzewania oraz chronienie tego rozwoju przed zgubnymi wpływami zewnętrznymi. Chodziło o tak zwane wychowanie negatywne, odrzucające wszystkie środki, zmierzające do urabiania dziecka, do realizowania celów i ideałów narzuconych z zewnątrz.

      Był zwolennikiem naturalistycznej „religii serca”. Przeciwstawiał się ateizmowi i deizmowi przyjmując pseudoteistyczny kult rozumu jako istoty istniejącej poza materią, ożywiającej ją, podporządkowującej i kierującej nią. Jego światopogląd opierał się na swojego rodzaju podziwu dla przyrody.

      Uwagi:

      Rousseau żył w okresie poprzedzającym Wielką Rewolucję Francuską (1789-1799), jego poglądy miały wpływ na tę przełomową w dziejach Francji, ale i całej Europy zmianę polityczno-ustrojową, zmiany dokonały się również w obrębie systemu szkolnictwa. 1793 r. Konwent Narodowy ustanowił w całym kraju powszechne, obowiązkowe i bezpłatne nauczanie początkowe. Obejmowało ono wszystkie dzieci od 6 roku życia, a nauka trwała 8 lat. Nad szkolnictwem początkowym zarząd sprawował, specjalnie powołany, Komitet Edukacji.



      Dodaj komentarz

      Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

      WordPress.com Logo

      Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

      Twitter picture

      Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

      Facebook photo

      Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

      Google+ photo

      Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

      Connecting to %s


      Kategorie


      Follow

      Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.

      %d bloggers like this: